Kinderen zien vaak geen onderscheid tussen letters en klanken. Leg daarom uit dat het alfabet 26 letters heeft: van a tot en met z. Dat is basiskennis. Onze gesproken taal heeft veel meer dan 26 letters aan klanken. Dat komt doordat letters niet altijd hetzelfde klinken.

Letters krijgen vaak een andere klank aan het begin, midden of eind van een woord. Hoe letters klinken, hangt ook af van of het een lange of een korte klank is. Het is belangrijk om korte en lange klanken te begrijpen, omdat dit het houvast is om te leren lezen en schrijven. Een kind dat denkt dat een klank en een letter hetzelfde is, ontcijfert het woord verkeerd. Dat heeft een negatieve invloed op het lezen en schrijven van woorden.

Om lange en korte klanken te oefenen, is het belangrijk te begrijpen dat er enkele en dubbele klinkers zijn. Deze moeten uit het hoofd geleerd worden. De enkele klinkers zijn a, e, i o, u. Op de basisschool leert je kind deze klinkers kort uit te spreken, als ah, eh, ih, oh, uh.

Het zou te veel zijn om meteen te beginnen met verschillende klanken. Daarom wordt de klinker eerst als één klank geleerd, zodat er een basisbegrip ontstaan. Dat de letter ‘i’ ook als ‘ie’ kan klinken (als in: ski), wordt nog nog niet behandeld.

De dubbele klinkers zijn aa, ee, ie, oo en uu. Deze dubbele klinkers vinden we terug in woorden als ‘baat’, ‘beet’, ‘biet’, ‘boot’ en ‘buut. Kinderen leren deze klinkers als één letter, ook al zijn het er twee. Het woord ‘boom’ wordt vaak gebruikt om klanken te ontbinden.

Bij de korte klank is het noodzakelijk dat er voldoende kennis aanwezig is over de medeklinkers. In het alfabet hebben we er 20 van. De s/z, de f/v, de p/b/ en de t/d lijken in uitspraak te verschillen, maar soms is er geen verschil in de letters te horen. De plaats van de medeklinker bepaalt hoe ze klinken in een woord.

Zo klinkt de letter ‘d’ in het woord ‘pad’ als een ‘t’, maar als een ‘d’ in ‘paden’. En een stapje moeilijker: in het woord ‘cacao’. Hier zit geen ‘k’, maar twee ‘c’’s in, die als een ‘k’ klinken.

Hoe weet jouw zoon of dochter nu wanneer er een lange klank wordt gebruikt of een korte klank? En hoe moet er dan omgegaan worden met de spelling? Bij een lange klank geldt de volgende vuistregel:

‘Als je aan het eind van een lettergreep een lange klank hoort (aa, ee, oo of uu), dan gebruik ik daar maar één letter voor’. Er moet dus een a, e, o of u geschreven worden. We zien dit terug in de woorden ‘kamer’, ‘beren’, ‘bomen’ en ‘buren.

Dit kan ook onthouden worden aan de hand van dit ezelsbruggetje:

‘Lange klanken hebben pech, ik haal gewoon een letter weg! Behalve de ee, die doet niet mee’ In plaats van één letter schrijf je bij ‘ee’ er toch twee.

Korte klanken worden vaak als iets gemakkelijker ervaren, omdat het woord zo geschreven mag worden zoals je kind het hoort. Ui, ei, ij, oe, eu, au, ou en ie worden precies als de klank geschreven. We noemen deze korte klanken ook wel ‘tweetekenklanken’, omdat ze twee tekens hebben.

Voorbeelden van woorden met een tweetekenklank zijn ‘buiken’, ‘meiden’, ‘kijken’, en ‘boeken’. Let wel op de ie, want daar geldt een uitzondering voor: ‘liter’, ‘gitaar’, ‘finale’, ‘diploma’ en ‘idee’ worden niet met ‘ie’, maar een i gespeld.

De volgende regel moet onthouden worden:

‘Hoor je een korte klinker aan het eind van een lettergreep? Ga dan met twee dezelfde medeklinkers door!’

Twee voorbeelden:
Knopen klinkt als ‘knoopen’, dus er moet één medeklinker geschreven worden.
Knoppen klinkt als ‘knoppen’, dus dubbele medeklinkers.