Klinkers en medeklinkers

Een klinker kan een korte klank of een lange klank hebben. Bij een korte klank spreek je de klinker kort uit. Bij een lange klank rek je de klank juist langer. Dit verschil is belangrijk, omdat het vaak bepaalt hoe een woord wordt geschreven.

Ons alfabet bestaat uit 26 letters. Vijf daarvan zijn klinkers: a, e, i, o en u. Als je kind deze letters uitspreekt, kan de lucht vrij naar buiten stromen. Er wordt geen echte blokkade gevormd in de mond of keel. Daarom herken je klinkers vaak goed aan hun open klank.

Voorbeelden van lange klinkers zijn /aa/, /ee/, /oo/ en /uu/. Voorbeelden van korte klinkers zijn /a/, /e/, /i/, /o/ en /u/. Door dit verschil goed te horen, wordt spellen een stuk makkelijker.

Sommige Nederlandse woorden hebben meerdere klinkers achter elkaar. Dat noemen we een klinkerstapeling. Een bekend voorbeeld is het woord koeien. In dat woord staan vier klinkers achter elkaar: o, e, i en e. Klinkerstapeling komt regelmatig voor in het Nederlands. Juist daarom is het handig als je kind leert om zulke woorden rustig in klanken te verdelen.

Een woord kan een klinkerstapeling hebben, maar ook een tweetekenklank. Van een tweetekenklank is sprake als twee verschillende klinkers samen één vaste klank vormen. Dat zie je bijvoorbeeld in de woorden buik, voer en deur.

Veelvoorkomende tweetekenklanken zijn:

De tweetekenklanken ou/au en ei/ij zijn extra lastig. Aan de uitspraak hoor je namelijk niet altijd welke schrijfwijze goed is. Daarom horen woorden met ei/ij en ou/au vaak bij de weetwoorden.

De meeste woorden bevatten minstens één klinker, maar in het Nederlands bestaan ook woorden zonder klinker. Denk bijvoorbeeld aan tussenwerpsels zoals grr, tss en pff. Ook afkortingen zoals gps, gsm en sms en verkortingen zoals dr., bh en z’n bevatten soms geen klinker.

Naast de vijf klinkers heeft het alfabet nog 21 andere letters. Die letters noemen we medeklinkers. Bij het uitspreken van een medeklinker kan de lucht niet helemaal vrij naar buiten. Lippen, tong, tanden of keel vormen ergens een obstakel.

Laat je kind bijvoorbeeld de klanken /mmm/, /sss/ en /vvv/ uitspreken. Dan merkt het snel dat de luchtstroom anders voelt dan bij een klinker. Spreek dus liever de klank uit dan de letternaam. Niet /em/, /es/ en /vee/, maar /mmm/, /sss/ en /vvv/.

De medeklinkers in het alfabet zijn:

Soms zeggen mensen dat het alfabet 20,5 medeklinkers heeft. Dat komt doordat de y niet altijd een gewone medeklinker is. Later op deze pagina lees je waarom dat zo is.

In de Nederlandse taal krijgt een woord de ene keer één medeklinker en de andere keer een dubbele medeklinker. Als je kind niet weet wanneer dat gebeurt, maakt het sneller fouten bij spelling. Het verschil is belangrijk, want woorden met een enkele of dubbele medeklinker kunnen iets heel anders betekenen.

Je kind heeft op school waarschijnlijk al geleerd dat je van een zelfstandig naamwoord of werkwoord een meervoud kunt maken. Zo is het bijvoorbeeld ik loop in het enkelvoud en wij lopen in het meervoud. Bij zulke woorden is het verschil vaak nog duidelijk, maar bij andere woorden blijft het lastig.

Twijfelt je kind of het om een een korte en lange klank? Laat dan naar het meervoud kijken. De klinker vóór de medeklinker geeft vaak het antwoord:

Dat zie je goed in deze voorbeelden:

Omdat hier duidelijke spellingregels voor gelden, horen deze woorden bij de regelwoorden.

In veel Nederlandse woorden staan twee medeklinkers achter elkaar. Er zijn ook woorden met een lange reeks medeklinkers. Dat noemen we medeklinkerstapeling. Het woord angstschreeuw is daar een bekend voorbeeld van. Het woord begint met een klinker, maar daarna volgen acht medeklinkers achter elkaar. In het Nederlands komen maar weinig woorden voor met een nog langere medeklinkerstapeling.

De y is een bijzonder geval. Deze letter kan in het Nederlands namelijk zowel een klinker als een medeklinker zijn. Daarom wordt soms gezegd dat ons alfabet uit 5,5 klinkers en 20,5 medeklinkers bestaat.

Wil je kind bepalen of de y een klinker of medeklinker is? Kijk dan naar de uitspraak in het woord.

Is de y te horen als /ie/ of /i/ en kan de lucht vrij naar buiten? Dan is de y een klinker. Dat is bijvoorbeeld zo in woorden als hobby, baby, labyrint en symbool.

Klinkt de y juist als /j/? Dan is het een medeklinker. Dat zie je in woorden als yahtzee, yoga en yoghurt. In die woorden wordt de lucht niet vrij doorgelaten, waardoor de y zich gedraagt als medeklinker.

Oefen deze eenvoudige testjes samen met je kind om klinkers en medeklinkers sneller te herkennen.

Laat je kind /aaaah/ zeggen. Voelt de lucht vrij en open? Dan gaat het om een klinker, zoals de a. Zeg daarna /mmm/. Je kind voelt meteen dat de lippen sluiten en trillen. Dat is een medeklinker.

Zeg de woorden kies en kip hardop. In kies hoor je een lange klank: /ie/. In kip hoor je een korte klank: /i/. Dat verschil helpt bij spelling. Bij kip krijg je in het meervoud kippen, met twee medeklinkers. Zo leert je kind dat klank en spelling met elkaar verbonden zijn.

Laat je kind het woord ei rustig uitspreken. Je hoort één vaste klank, ook al zie je twee letters. Dat is een tweetekenklank. Vergelijk dit daarna met woorden als ijs, deur, buik en boek. Zo leert je kind dat combinaties als ui, eu, oe, ei, ij, au, ou en ie vaak als één klank worden uitgesproken.

Op Squla gaat je kind aan de slag met medeklinkers of klinkers in leuke quizzen en games. In één van de nieuwste games leert je kind alles over klanken met de klankenkauwers! Maar wie zijn de klankenkauwers op Squla? Dat zijn de hongerige klankmonsters die ieder van een bepaalde klank houden. En deze monsters moeten gevoed worden met de juiste klank! De uitdaging is dus om de monsters snel en correct te voeden, en zo de hoogst mogelijke score te halen. Klanken en klinkers leren is nog nooit zo leuk geweest!