Klinkers en medeklinkers

In het alfabet komen we zowel klinkers als medeklinkers tegen. Omdat deze veelvuldig gebruikt worden, wordt er op school al vroegtijdig aandacht aan besteed. Helaas halen sommige kinderen klinkers en medeklinkers door elkaar. Het gevolg hiervan is dat zij fouten maken tijdens taal en spelling. Om de kans op fouten te verkleinen, staat deze pagina geheel in het teken van klinkers en medeklinkers. Je leest onder meer wat klinkers en medeklinkers precies zijn. Daarbij wordt speciale aandacht besteed aan de letter y. Deze letter kan namelijk zowel een klinker als een medeklinker zijn.

Klinkers

Een klinker kan zowel een korte als een lange klank hebben. Wanneer er sprake is van een korte klank, wordt de klinker zo kort mogelijk uitgesproken. Bij een lange klank spreekt je kind de klinker juist overdreven lang uit.

Klinkers in het alfabet

Ons alfabet bestaat in totaal uit 26 letters. ‘Slechts’ vijf van deze letters zijn klinkers, namelijk de a, e, i, o of u. Bij het uitspreken van deze letters kan de lucht je mond ongehinderd verlaten. Laat je kind ze maar eens één voor één uitspreken. De positie van zijn mond verandert niet bij het uitspreken van deze letters. Wanneer je kind een klinker uitspreekt als /aa/, /ee/, /oo/ of /uu/ spreken we van een klinker met een lange klank. Klinkers met een korte klank worden kort uitgesproken, dus als /a/, /e/, /i/, /o/ en /u/.

Klinkerstapeling

In het Nederlands komen de nodige woorden voor waarbij meerdere klinkers achter elkaar staan. Neem bijvoorbeeld het woord koeien. Hier staan liefst vier klinkers achter elkaar, namelijk de o, e, i en e. Als er sprake is van een opeenvolgend aantal klinkers in een woord, noemen we dit ook wel een klinkerstapeling. Er zijn overigens woorden waarin nog meer klinkers achter elkaar staan dan bij koeien.

Tweetekenklanken

Een woord kan een klinkerstapeling bevatten, maar ook een tweetekenklank. Hier is sprake van als er twee verschillende klinkers achter elkaar staan. Dit is bijvoorbeeld het geval bij ‘buik’, ‘voer’ en ‘deur’. Naast ui, oe en eu zijn ei, ij, au, ou en ie ook tweetekenklanken. De tweetekenklanken ou/au en ei/ij zijn lastig, want je kunt aan de uitspraak niet horen welke je moet gebruiken. De woorden met ei/ij en ou/au vallen dan ook onder ‘weetwoorden’. uitspreekt.

Woorden zonder klinkers

Veel woorden bevatten minimaal één klinker, maar in de Nederlandse taal komen ook woorden zonder klinker voor. Neem bijvoorbeeld tussenwerpsels. Dit zijn woorden zonder grammaticale functie, zoals ‘grr’, ‘tss’ en ‘pff’. Hier komt geen klinker in voor. Daarnaast bevatten afkortingen (gps, gsm en sms) en verkortingen (dr, bh, z’n) ook geen klinker.

Medeklinkers

Je weet inmiddels dat het alfabet vijf klinkers telt en uit 26 letters bestaat. De overige 21 letters noemen we medeklinkers. Waar de lucht bij klinkers ongehinderd uit je mond kan ontsnappen als je ze uitspreekt, is dit bij medeklinkers niet het geval. Laat je kind de letters m, s en t maar eens hardop uitspreken. Spreek ze uit als /mmm/, /sss/ en /vvv/ en niet als /em/, /es/ en /tee/. In dat geval merkt je kind snel genoeg dat de lucht gehinderd wordt. Zijn lippen, tong, keel of tanden kunnen namelijk een obstakel vormen.

Letters

Hierboven las je al dat ons alfabet in totaal uit 21 medeklinkers bestaat. Sommige mensen zeggen dat dit er 20,5 zijn. Dit komt doordat de y zowel een klinker als een medeklinker kan zijn. Later op deze pagina lees je hoe dit nu precies zit. Om je een goed overzicht te geven van de medeklinkers uit ons alfabet, staan ze hieronder alle 21 op een rijtje.

B

P

C

Q

D

R

F

S

G

T

H

V

J

W

K

X

L

Y

M

Z

N

 

Woorden met twee of meer medeklinkers

In de Nederlandse taal krijgt een woord de ene keer wel een dubbele medeklinker, maar de andere keer niet. Als je kind niet weet wanneer dit wel en niet het geval is, gaat hij mogelijk de fout in bij het spellen van deze woorden. De betekenis van een woord met een enkele en een dubbele medeklinker kan heel verschillend zijn De voorbeelden hieronder maken dit duidelijk.

Dubbele medeklinker

Betekenis

Enkele medeklinker

Betekenis

dollen

iemand voor de gek houden

dolen

doelloos rondlopen

ballen

meervoud van bal

balen

ergens meer dan genoeg van hebben

hoppen

huppelen/springen

hopen

wensen

 

Je kind heeft op school mogelijk al wel geleerd dat hij van een zelfstandig naamwoord en werkwoord meervoud kan maken. Zo is het bijvoorbeeld ‘ik loop’ (enkelvoud), maar ‘wij lopen’ (meervoud). Bij dit voorbeeld weet je kind mogelijk dat hij geen dubbele medeklinker schrijft, maar er zijn ook woorden waarbij dit minder duidelijk is. Twijfelt je kind nog of het om een korte of lange klank gaat? Laat hem dan kijken naar de klinker die in het meervoud voor de medeklinker staat waar het om draait. Als er een korte klinker hoorbaar is, schrijft je kind een dubbele medeklinker. Wanneer hij een lange klinker hoort, komt er maar één medeklinker achter het woord. Omdat hier regels voor gelden, behoren woorden met een korte en lange klank tot de regelwoorden.

EnkelvoudMeervoud
één bot twee botten – korte klank, dus twee medeklinkers
één pil twee pillen – korte klank, dus twee medeklinkers
één lot twee loten – lange klank, dus één medeklinker
één aaptwee apen – lange klank, dus één medeklinker 

Enkelvoud

Meervoud

één bot 

twee botten – korte klank, dus twee medeklinkers

één pil 

twee pillen – korte klank, dus twee medeklinkers

één lot 

twee loten – lange klank, dus één medeklinker

één aap

twee apen – lange klank, dus één medeklinker 

Medeklinkerstapeling

In veel Nederlandse woorden staan twee medeklinkers achter elkaar. Er zijn ook woorden waarbij een lange rij medeklinkers elkaar opvolgt. Dit wordt medeklinkerstapeling genoemd. Het woord angstschreeuw is hier een voorbeeld van. Het woord begint met een klinker, maar daarna staan er acht medeklinkers achter elkaar. In het Nederlands komen nauwelijks woorden voor waarin meer dan acht medeklinkers achter elkaar staan.

Hoe zit het met de y: klinker of medeklinker

Eerder in deze tekst las je al dat de y een bijzonder geval is. Deze letter kan de ene keer namelijk een klinker zijn en de andere keer een medeklinker. Vandaar dat er vaak gezegd wordt dat ons alfabet uit 5,5 klinkers en 20,5 medeklinkers bestaat. De y wordt in dat geval voor de helft als klinker gerekend en voor de helft als medeklinker.

Als je kind wil bepalen of de y een klinker of medeklinker is, moet hij kijken naar het woord waar het om gaat. Kan je kind de y uitspreken zonder dat er lucht in zijn keel of mond tegengehouden wordt? Dan is de y een klinker. Dit is bijvoorbeeld het geval bij woorden als ‘hobby’, ‘baby’, ‘labyrint’ en ‘symbool’. De y heeft hier namelijk een ie- of i-klank.

Bevat een woord een y, maar kan de lucht bij het uitspreken van de letter y niet ongehinderd de mond verlaten? Dan is de y een medeklinker. Laat je kind de volgende woorden maar eens uitspreken: ‘yahtzee’, ‘yoga’ en ‘yoghurt’. In deze drie woorden klinkt de y als een /j/, waardoor het hier om een medeklinker gaat. 

Oefenen met klinkers en medeklinkers

Op Squla kan je kind aan de slag met medeklinkers of klinkers. In filmpjes van Meester Jesper leert je kind een ezelsbruggetje om de klinkers en medeklinkers uit elkaar te houden.

Veelgestelde vragen over klinkers en medeklinkers

De a, e, i, o, en u zijn klinkers. Als je kind deze letters uitspreekt, kan de lucht ongehinderd zijn mond verlaten. Zijn lippen en/of tanden raken elkaar niet, de tong blijft ook op zijn plaats en er wordt geen obstakel gevormd in de keel.

De b, c, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, w, x, y en z zijn medeklinkers. In tegenstelling tot bij klinkers kan de lucht bij het uitspreken van deze letters de mond van je kind niet ongehinderd verlaten. Je lippen, tanden, tong of keel kunnen een obstakel vormen.

Er is sprake van een tweetekenklank als twee verschillende klinkers elkaar in een woord opvolgen. Ui, oe, eu, ei, ij, au, ou en ie zijn stuk voor stuk tweetekenklanken. Deze combinaties hebben een vaste klank.

Als er in een woord meerdere klinkers achter elkaar staan, is er sprake van een klinkerstapeling. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het woord koeien. Hier staan vier klinkers achter elkaar: o, e, i en e.

Bij een medeklinkerstapeling staat een lange rij medeklinkers achter elkaar. Een voorbeeld van zo’n woord is angstschreeuw. In dit woord staan liefst acht klinkers achter elkaar. Dit is direct ook één van de langste medeklinkerstapelingen die in de Nederlandse taal voorkomt.

De y is in principe een medeklinker, maar kan ook een klinker zijn. Wanneer de y als /ie/ of /i/ wordt uitgesproken, is het een klinker. Als je kind de y als /j/ uitspreekt, is het een medeklinker. Vandaar dat er vaak gezegd wordt dat ons alfabet uit 5,5 klinkers en 20,5 medeklinkers bestaat.