Bijvoeglijk naamwoord

Een bijvoeglijk naamwoord is een woord dat iets vertelt over een zelfstandig naamwoord. Het beschrijft bijvoorbeeld hoe iemand of iets eruitziet, hoe iets voelt, of wat voor soort ding het is.

Denk bijvoorbeeld aan deze zinnen:

In elke zin geeft het bijvoeglijk naamwoord extra informatie over het zelfstandig naamwoord. De woorden snelle, grappige, koude en zachte vertellen dus iets meer over de fiets, mop, water en trui.

Door bijvoeglijke naamwoorden te gebruiken worden zinnen duidelijker en vaak ook leuker om te lezen. Vergelijk bijvoorbeeld eens:

“Er ligt een boek op tafel.”
of
“Er ligt een dik, spannend boek op tafel.”

Je ziet meteen meer voor je.

In veel zinnen staat het bijvoeglijk naamwoord vlak vóór het zelfstandig naamwoord waar het iets over zegt.

Bijvoorbeeld:

Maar een bijvoeglijk naamwoord kan ook achter in de zin staan, vaak na een werkwoord zoals is, wordt of lijkt.

Bijvoorbeeld:

In deze zinnen zegt het bijvoeglijk naamwoord nog steeds iets over het onderwerp van de zin.

Voor kinderen helpt het vaak om een paar eenvoudige stappen te volgen.

Stap 1: zoek het zelfstandig naamwoord.
Dat is meestal een persoon, dier of ding in de zin.

Stap 2: kijk welk woord daar extra informatie over geeft.
Dat woord is vaak het bijvoeglijk naamwoord.

Kijk bijvoorbeeld naar deze zin:

“De enthousiaste hond rent naar buiten.”

Het zelfstandig naamwoord is hond. Het woord enthousiaste vertelt hoe de hond is. Daarom is het een bijvoeglijk naamwoord.

Een andere handige aanwijzing is dat veel bijvoeglijke naamwoorden een vergrotende trap kunnen krijgen. Denk aan:

Als een woord zo’n vergelijking kan krijgen, is het vaak een bijvoeglijk naamwoord.

Soms lijken woorden op bijvoeglijke naamwoorden, maar zijn ze eigenlijk bijwoorden. Dat verschil zit in waar het woord iets over zegt.

Een bijvoeglijk naamwoord zegt iets over een zelfstandig naamwoord.

Een bijwoord zegt iets over een werkwoord, een ander bijvoeglijk naamwoord of zelfs over een hele zin.

Vergelijk deze twee zinnen:

“De trein rijdt hard.”
Hier zegt hard iets over het werkwoord rijdt. Daarom is het een bijwoord.

“Dat is een hard broodje.”
Hier zegt hard iets over het zelfstandig naamwoord broodje. Daarom is het een bijvoeglijk naamwoord.

Het is dus hetzelfde woord, maar de functie in de zin is anders.

Bij bijvoeglijke naamwoorden komt vaak een -e achter het woord te staan. Je ziet bijvoorbeeld:

Er is echter een bekende uitzondering. Bij een + het-woord staat het bijvoeglijk naamwoord vaak zonder -e.

Bijvoorbeeld:

Voor veel kinderen is het handig om dit gewoon als snelle regel te onthouden.

Sommige bijvoeglijke naamwoorden vertellen van welk materiaal iets gemaakt is. Dit noemen we stoffelijke bijvoeglijke naamwoorden.

Voorbeelden zijn:

Je kunt vaak controleren of een woord stoffelijk is door de “van …”-test te gebruiken.

Bijvoorbeeld:

Dat klopt, dus deze woorden geven het materiaal aan.

Bij gewone bijvoeglijke naamwoorden werkt dat niet:

Daarom is mooie een gewone eigenschap en geen materiaal.

De meeste stoffelijke bijvoeglijke naamwoorden eindigen met -en. Er zijn echter uitzonderingen die niet op -en eindigen:

Bij predicatief gebruik staat het bijvoeglijk naamwoord niet direct voor een zelfstandig naamwoord, maar gekoppeld via een werkwoord aan het onderwerp van de zin. Vaak komt dit voor in zinnen met een koppelwerkwoord (zoals zijn, worden, blijven, lijken). Het bijvoeglijk naamwoord is in zo’n geval het naamwoordelijk deel van het gezegde. Ook wanneer een bijvoeglijk naamwoord gebruikt wordt als bepaling van gesteldheid (een deel van de zin dat een toestand aangeeft), spreken we van predicatief gebruik. Enkele voorbeelden:

In deze zinnen merk je dat blauw, oud, dolgelukkig en lekker iets zeggen over het onderwerp (fiets, boek, Theo, dit eten) via het gezegde van de zin.

Als een bijvoeglijk naamwoord op -s eindigt, spreek je vaak van de partitieve vorm. Een bijvoeglijk naamwoord wordt partitief gebruikt na woorden die een hoeveelheid uitdrukken, zoals iets, niets, wat, weinig, veel, genoeg etc. Ook de vergrotende trap kan zo’n -s uitgang hebben in partitieve vorm. Enkele voorbeelden:

In deze zinnen volgen goeds, nieuws en beters op woorden die een hoeveelheid aangeven (weinig, niets). Ze geven aan om wat voor soort “goeds/nieuws/beters” het gaat, zonder een specifiek zelfstandig naamwoord te noemen. Dit is de partitieve toepassing van het bijvoeglijk naamwoord.

Je weet nu al veel over het bijvoeglijk naamwoord en hoe je kind deze woordsoort kan gebruiken. Wat extra voorbeelden kunnen echter geen kwaad. Hieronder vind je een lijst met verschillende bijvoeglijke naamwoorden, ter illustratie. In elke zin is het bijvoeglijk naamwoord vetgedrukt om het duidelijk te maken:

(In bovenstaande zinnen geven de vetgedrukte woorden, lieve, oude, Duits, gouden, peperdure, wiebelende, krokante, een eigenschap of kenmerk van het zelfstandig naamwoord erna.)

Een bijvoeglijk naamwoord en een bijwoord worden regelmatig met elkaar verward. Dat komt omdat beide woordsoorten iets kunnen zeggen over een ander woord. Er is echter een belangrijk verschil:

Bekijk het volgende voorbeeld om dit verschil te zien:

In deze zin is lief het bijvoeglijk naamwoord, want het zegt iets over de hond (een zelfstandig naamwoord). Het woord erg zegt iets over lief – het versterkt hoe lief de hond is. Omdat lief hier een bijvoeglijk naamwoord is en erg daar iets over zegt, is erg in dit geval een bijwoord.

Kort samengevat: bijvoeglijke naamwoorden geven kenmerken van zelfstandige naamwoorden, terwijl bijwoorden iets zeggen over werkwoorden, bijvoeglijke naamwoorden of andere elementen in de zin.

(In de linkerkolom staan voorbeelden van stoffelijke bijvoeglijke naamwoorden met het materiaal, en in de rechterkolom vergelijkbare zinnen met een “gewoon” bijvoeglijk naamwoord om het verschil te laten zien.)

Je kunt bijvoeglijke naamwoorden heel makkelijk thuis oefenen.

Kijk samen rond in huis en kies een paar dingen, bijvoorbeeld: bank, beker, jas, tafel.

Laat je kind bij elk woord twee bijvoeglijke naamwoorden bedenken:

Maak daarna een saaie zin spannender:

“Snoep ligt op tafel.”
→ “Het zoete snoep ligt op de rommelige tafel.”

Zo merkt je kind meteen hoe bijvoeglijke naamwoorden zinnen levendiger maken.

Wil je kind liever niet alleen uit een boek leren? Laat hem of haar dan online oefenen met bijvoeglijke naamwoorden, bijvoorbeeld op Squla. Daar kan je kind talloze quizzen over het bijvoeglijk naamwoord spelen. In deze quizzen moet je kind het bijvoeglijk naamwoord in een zin herkennen en markeren. Zo leert hij of zij spelenderwijs bijvoeglijke naamwoorden in zinnen te herkennen.

Bijvoeglijke naamwoorden komen vaak vanaf groep 6 aan bod in het basisonderwijs. Op Squla kun je je kind dan ook vanaf die groep gericht laten oefenen met bijvoeglijke naamwoorden. Per groep zijn er verschillende moeilijkheidsniveaus en de quizzen passen zich automatisch aan aan het niveau van je kind. Op die manier blijft het uitdagend en haalt je kind telkens het onderste uit de kan bij het leren herkennen en gebruiken van bijvoeglijke naamwoorden.

Wil je snel checken of een woord een bijvoeglijk naamwoord is? Gebruik dan dit stappenplan: