10 tips van juf Shelby om dyslectische kinderen te motiveren

TIP 1: Succeservaring opdoen en complimenten geven op inzet

Als leerkracht merkte ik dat veel kinderen met leesproblemen geen zin hadden om te lezen. Vaak hebben deze kinderen in het leesonderwijs van groep 3 of 4 al de negatieve ervaring dat ze ‘niet goed’ in lezen zijn. En daardoor zijn ze al langere tijd het plezier in lezen verloren. Zodra een kind ervaart dat hij ergens ‘goed’ in is en succes behaald; wordt het ook leuker.

Je manier van verbeteren bij leesfouten kan hier een rol in spelen. 

• Wacht een paar tellen voordat je je kind verbetert. De kans is groot dat je kind zelf aan het einde van de zin ontdekt dat er een foutje zat.
• In plaats van direct te verbeteren kun je ook zeggen: ‘Kijk eens nog een keer naar dat woord’ of ‘Lees de zin eens opnieuw’.
• Lees een moeilijk woord samen hardop voor, of hak lange woorden in kleinere stukjes.
• En je hoeft niet ieder foutje altijd te verbeteren.

Complimenten geven een gevoel van succes. Complimenten over inzet en doorzettingsvermogen zijn krachtiger dan complimenten over het eindresultaat.

Dus zeg liever ‘Wat heb je goed je best gedaan‘ in plaats van complimenten met een oordeel zoals: ‘Wat las je dat stukje foutloos‘.

Meer over het geven van effectieve en motiverende complimenten aan kinderen.

TIP 2: boeken over dyslexie en leren over jezelf

Vanaf groep 5/6 beseffen kinderen steeds meer dat ze anders lezen dan hun klasgenootjes. Boeken over dyslexie helpen hen begrijpen dat zij zeker niet dom zijn, maar anders leren lezen. Bespreek samen het boek, laat je kind zijn eigen ervaringen herkennen en erkennen. 

Mijn boekentips over dyslexie:

• ‘Ik ben niet bom’ (Van de Coolwijk, 2009)
• ‘De dyslexie survival gids’ (De Bondt, 2009)
• ‘Ik heb dyslexie, nou en! Ik zal je versteld doen staan.’ (De Groot, 2009)
• ‘Survivalgids – Wat als je Dyslexie hebt’ (Noe, 2016)

Het is belangrijk dat een boek niet te moeilijk is, maar soms zijn AVI boeken te kinderachtig voor kinderen in de middenbouw die nog wel op AVI M4 lezen. Er zijn ook speciale boeken die ‘makkelijke’ zinnen bevatten maar toch spannend zijn, zoals de ‘Makkelijk en leuk – dyslexieleesboeken‘ van Zwijsen. Dit zijn makkelijke boeken die veel leesplezier bieden doordat ze qua inhoud aansluiten bij de leeftijd maar wel eenvoudig te lezen zijn of een lager AVI niveau hebben. 

TIP 3: Kies dyslexievriendelijke lettertypes en lay-out

Er zijn boeken speciaal gedrukt in het lettertype ‘Dyslexie’, waarin iedere letter uniek is om draaien/spiegelen te beperken. En daarnaast: denk aan grotere regelafstand, sans-serif lettertype, rustige pagina’s zonder teveel afleiding.
→ Vraag in de boekhandel of bibliotheek naar deze versies of kies digitale boeken met rustige lay-out. Bij de meeste e-readers of tablets kun je het lettertype van een e-book wijzigen. 

Uitgeverij Dyslexion heeft veel bekende (kinder)boeken uitgegeven in het lettertype Dyslexie.

TIP 4: Samen voor-koor-door lezen

Samen lezen geeft succeservaring: een veelgebruikte manier van samen lezen is de voor-koor-door manier. Eerst lees jij hardop voor, dan samen hardop in koor, en tenslotte laat je je kind zelfstandig voorlezen. De derde keer wordt dan al snel een succeservaring! 

TIP 5: Leesvorderingen bijhouden

Het werkt voor kinderen motiverend om hun eigen vooruitgang te zien. In een grafiek of een papieren centimeterstrook kun je het aantal gelezen boeken of aantal gelezen bladzijdes bijhouden.

TIP 6: Kies samen een boek dat écht interesseert

Motivatie stijgt wanneer een kind ook eigen keuze heeft (welk boek, wanneer lezen, hoe lezen we…). Zoek bijvoorbeeld samen websites van kinderboekenschrijvers, verfilmde boeken, gedichtenbundels, digitale (prenten)boeken of informatieve boeken over een onderwerp of hobby wat jouw zoon of dochter interesseert (bijv. boeken over de ruimte, dinosaurussen, dieren etc.).

Of informatieve boeken met leuke feiten zoals het Guinness World record boek. Het is overigens helemaal niet erg als je kind een te moeilijk boek kiest, bekijk eventueel vooraf samen de moeilijke woorden en leg deze uit. Het gaat erom dat je kind zelf mag kiezen. 

Ik maak boeken thuis altijd speciaal. Zo mogen mijn kinderen tijdens de Kinderboekenweek ieder jaar zelf een boek uitzoeken. Dat maakt het moment feestelijk, persoonlijk en écht van hen. En met Sinterklaas krijgen ze ook altijd een boek, niet als verplicht cadeautje, maar als iets bijzonders dat echt bij hen past.

TIP 7: Lezen hoeft niet altijd uit een leesboek te zijn

Allerlei dingen in je directe omgeving kunnen een speelse leesoefening zijn waarmee je voorkomt dat het lezen thuis een schoolse beleving wordt voor je kind.

• Zo snel mogelijk verkeersborden voorlezen op de snelweg
• Stripboeken lezen
• Recepten lezen
• Moppenboekjes lezen
• Kentekens oplezen in de auto: Maak er een wedstrijdje van!
• Maak er een speelse opdracht van: “Wie vindt vandaag het moeilijkste woord onderweg?”
• In kleine stapjes beter leren spellen en lezen met TaalExtra van Squla. Een wetenschappelijk bewezen én leuke methode die kinderen helpt makkelijker en met meer zelfvertrouwen te leren lezen en spellen.

TIP 8: Speel leesspelletjes met een boek

In plaats van te focussen op het verhaal kun je ook eens één van de volgende leesspelletjes met een boek proberen:

Toneellezen
Gooi met een dobbelsteen. Het nummer wat je gooit, bepaalt hoe de tekst wordt gelezen. Bedenk samen zes leuke rollen. Bijvoorbeeld 1: als heks, 2: als een deftige dame, 3: als een boze meneer etc.

Om en om lezen
Om beurten lees je een letter uit de tekst. Wie zich vergist is af. Wie dit het langst volhoudt is de winnaar. Dit kun je ook woord voor woord doen.

Woordzoekertje
Jij noemt een woord dat ergens in de tekst te vinden is. Je kind probeert zo snel mogelijk het woord te vinden. Eventueel met behulp van een stopwatch maak je het extra spannend. Wissel daarna de rollen om.

Achterstevoren lezen
Begin achteraan de bladzijde. Lees de tekst woord voor woord, terug naar het begin. Maak je een fout, dan ben je af. Wie tot het laatst overblijft, is de winnaar. Natuurlijk is er dan geen leesbegrip, maar wel een leuke afwisseling.

TIP 9: Met stemmetjes lezen

De manier van voorlezen kun je extra leuk maken door stemmetjes te gebruiken. Dit vinden de kinderen in mijn klas geweldig! Bijvoorbeeld een robot-stem, heksen-stem, fluisterend, zingend, schreeuwend of door elkaar steeds te herhalen als een papegaai. Vaak hebben de kinderen zelf nog veel meer creatieve ideeën voor leuke stemmetjes.

TIP 10: Luisterboeken werken motiverend!

Luisterboeken zorgen ervoor dat kinderen nieuwe woorden leren in goed gestructureerde taal en dat ze zich kunnen richten op de inhoud en spanning in een verhaal in plaats van op de leestechniek. Hierdoor krijgen kinderen meer plezier om het verhaal zelf.

Luisterboeken kun je gratis lenen in de bibliotheek. Daarnaast heeft de Stichting ‘Passend lezen’ op de website van Superboek veel gesproken boeken. Je vindt hier de meest actuele titels én het is gratis voor kinderen met leesproblemen onder de 18 jaar!

Lezen met dyslexie vraagt geduld, creativiteit en vooral veel erkenning voor de inzet van je kind. Als leerkracht of ouder kun je het verschil maken door het leesplezier terug te brengen, door kleine succeservaringen te vieren en door te zorgen dat lezen iets is van en voor je kind.

Deze blog is geschreven door Shelby Vos-van Andel, leerkracht, intern begeleider en gedragsspecialist in het basisonderwijs. Na het afronden van de PABO verdiepte ze zich in gedrag en begeleiding met de Master SEN (Special Educational Needs). Vanuit haar ervaring in de klas én als moeder van Fayenn (6) en Mace (3), schrijft ze onder de naam ‘Juf Shelby‘ over opvoeding, onderwijs en gedrag.