Wanneer en hoe vertel je je kind over het ‘grote geheim’ van Sinterklaas?

Vaak is dit in groep 4 maar meestal groep 5. Op veel basisscholen stappen kinderen vanaf groep 5 over van cadeautjes krijgen naar het maken van surprises. Ze gaan Sinterklaas ‘helpen’ en trekken lootjes voor elkaar. Maar betekent dat ook dat de juf of meester dan vertelt dat Sinterklaas niet bestaat? Nee, meestal niet!

Zelf heb ik als leerkracht nooit zelf het grote geheim aan kinderen verteld. Ook niet wanneer er in groep 5 nog kinderen waren die volop in Sinterklaas geloofden en ook niet als kinderen het direct aan me vroegen. Natuurlijk wordt er onderling door kinderen vaak over gesproken, maar ik vind dat het vertellen van het grote geheim in echt bij de ouders hoort.

Kinderen kunnen zelfs al op vierjarige leeftijd kritische vragen stellen over Sinterklaas.

“Maar mama, hoe kan Sinterklaas eigenlijk over het dak lopen?”

“Hij past toch helemaal niet door de schoorsteen?”

En jij staat even met je mond vol tanden en probeert snel een geloofwaardige verklaring te bedenken, waarbij je ook een vleugje schuldgevoel voelt omdat je ‘liegt’. Toch betekent zo’n vraag niet meteen dat je kind klaar is om het grote geheim te horen. Vragen stellen hoort bij de ontwikkeling van kinderen. Ze worden nieuwsgieriger, gaan steeds logischer nadenken en proberen te begrijpen hoe de wereld werkt.

Vooral rond groep 3 en 4 zie je dat deze vragen toenemen. Veel kinderen geloven in de eerste jaren van de basisschool nog volop in Sinterklaas, maar krijgen ze ergens in groep 4 steeds meer twijfels. Ze horen verhalen van andere kinderen, ontdekken tegenstrijdigheden en beginnen zelf verbanden te leggen.

Veel kinderen ontdekken tussen hun zevende en negende jaar hoe het echt zit. Dat is vaak ergens in groep 4 of 5. Maar er is natuurlijk geen vaste leeftijd waarop je het moet vertellen.

Mijn advies? Vaak merk je vanzelf wanneer de twijfels groter worden en je kind echt op zoek gaat naar de waarheid.

Wanneer je kind nog volop geniet van het feest en niet duidelijk twijfelt, zou ik zelf niet zo snel vlak voor of tijdens de Sinterklaasperiode het grote geheim vertellen. Er is al genoeg spanning!

Mijn voorkeur zou zijn om het na 5 december te vertellen, wanneer je merkt dat je kind eraan toe is. Zo kan je kind nog één keer volop genieten van het feest, is er tijd om aan het idee te wennen en kun je je kind het volgende jaar vooraf betrekken bij het organiseren van het Sinterklaasfeest.

Er zijn natuurlijk uitzonderingen. Sommige kinderen zijn erg angstig voor Sinterklaas. Voor hen brengt de decembermaand meer spanning dan plezier met zich mee. In dat geval kan het juist fijn zijn om het geheim al eerder te vertellen, misschien zelfs op jongere leeftijd al.

En wanneer je kind rechtstreeks vraagt: ‘Mama, bestaat Sinterklaas eigenlijk wel echt?’, zou ik eerlijk antwoord geven als je merkt dat je kind echt de waarheid wil weten.

Je kunt dan eerst vragen: ‘Wat denk jij zelf eigenlijk?’ Niet om opnieuw een smoesje te verzinnen, maar om te ontdekken wat je kind al weet. Soms blijkt dat je kind het eigenlijk allang heeft ontdekt en vooral nog even bevestiging van jou zoekt.

Mijn eigen dochter Fayenn zit momenteel in groep 4. Verschillende kinderen uit haar klas kennen het grote geheim al, maar Fayenn gelooft zelf nog volop in Sinterklaas. Heel af en toe stelt ze eens een kritische vraag en soms twijfel ik of we het haar niet gewoon moeten vertellen.

Maar ondertussen loopt ze hier thuis nog heerlijk verkleed als Piet rond en schrijft ze vol enthousiasme briefjes aan Sinterklaas. En als moeder geniet ik daar stiekem enorm van. Want ergens besef ik ook dat dit het laatste jaar kan zijn waarin ze nog zo onbevangen in Sinterklaas gelooft.

Ben ik dan niet bang dat andere kinderen haar ermee gaan plagen? Nee, eigenlijk niet. Natuurlijk zal ze weleens opmerkingen krijgen van kinderen die het geheim al kennen. Maar in mijn ervaring als leerkracht heb ik niet meegemaakt dat kinderen hier echt mee gepest werden. Een beetje plagen komt weleens voor, maar dat andere kinderen het geheim al kennen, vind ik op zichzelf geen reden om het haar ook te vertellen.

Ik kijk liever naar mijn eigen kind en volg daarin ons gevoel. Zolang Fayenn nog zo geniet van het Sinterklaasfeest, laat ik haar lekker genieten. En komt ze straks zelf met de vraag of Sinterklaas écht bestaat? Dan zal ik haar natuurlijk eerlijk antwoord geven.

Het is voor een kind helemaal niet zo leuk om te horen dat Sinterklaas niet echt bestaat.

Wij volwassenen denken misschien: ‘Maar je krijgt toch nog steeds cadeautjes?’ Alleen gaat het voor kinderen natuurlijk om veel meer dan die cadeautjes. En het geheim horen is vaak eerder een teleurstelling dan een opluchting.

Sinterklaasfeest heeft voor kinderen veel mooie tradities; de spanning van het schoentje zetten, het mysterieuze gebonk op de deur, de pepernoten die ineens in de kamer liggen en de verwondering wanneer er ’s ochtends zomaar iets in hun schoen zit. Wanneer je vertelt dat Sinterklaas niet echt bestaat, valt er voor sommige kinderen een prachtige illusie in duigen. Veel kinderen reageren dan ook met: ‘Ahhh, wat jammer!’

Wat kan helpen, is om niet alleen te vertellen dat Sinterklaas niet echt bestaat, maar ook uit te leggen waar deze bijzondere traditie vandaan komt. En duidelijk te maken dat het vieren van het feest niet meteen stopt nu het geheim bekend is.

Je kunt bijvoorbeeld samen het volgende verhaaltje lezen:

Heel lang geleden, ongeveer 1700 jaar terug, leefde er echt een man die Nicolaas heette. Hij woonde in een gebied dat nu bij Turkije hoort. Nicolaas was een bisschop (dat is iemand die binnen de kerk een belangrijke taak heeft.) en stond bekend als een hele vriendelijke man die graag andere mensen hielp.

Volgens een eeuwenoud verhaal gaf Nicolaas stiekem geld aan een arm gezin. Hij wilde anderen graag blij maken, zonder daar iets voor terug te verwachten.

Na zijn dood bleven mensen verhalen over zijn goede daden vertellen. Ze noemden hem Sint-Nicolaas. In de jaren daarna ontstonden er steeds meer verhalen en tradities rondom deze bijzondere man. Uiteindelijk werd dat het Sinterklaasfeest zoals wij dat nu kennen.

De Sinterklaas die we tegenwoordig op televisie zien, is dus iemand die de rol van Sint-Nicolaas speelt en zich verkleed als Sint Nicolaas. Maar het idee achter het Sinterklaasfeest is nog steeds hetzelfde: andere mensen blij maken en samen genieten.

Je kunt daarna bijvoorbeeld zeggen:

“Wij hebben al die jaren samen het Sinterklaasfeest gevierd en ervoor gezorgd dat jij die bijzondere Sinterklaastijd kon beleven. Nu je groter wordt, mag jij ook weten hoe het echt zit. Het is wel jammer dat hij niet meer echt bestaat. Maar weet je wat wel leuk is? Nu kun jij ons helpen om het Sinterklaasfeest voor andere kinderen net zo bijzonder te maken!’”

Op die manier maak je van het ontdekken van het geheim niet alleen een afscheid, maar ook het begin van een nieuwe rol. Oja.. en misschien ook niet overbodig: leg uit dat de papa’s en mama’s de cadeautjes kopen, maar dat je kind dus nog steeds een verlanglijstje mag maken.

Dit is misschien wel het lastigste onderdeel van het grote geheim. Voor sommige kinderen is het ontdekken van de waarheid over Sinterklaas de eerste keer dat ze zich realiseren dat hun ouders jarenlang iets hebben verteld wat niet echt waar was.

Kinderen kunnen heel verschillend reageren. Het ene kind haalt zijn schouders op en vraagt meteen of het dan volgend jaar mag helpen met de cadeautjes. Het andere kind is oprecht verdrietig of zelfs boos.

Wat als je kind zegt: ‘Jullie hebben tegen mij gelogen!’

“Ik snap heel goed dat je dat zo voelt. We hebben je inderdaad iets verteld wat niet echt waar was. Dat deden we omdat we je graag die bijzondere Sinterklaastijd wilden laten beleven, net zoals wij dat vroeger hebben meegemaakt. We wilden je niet voor de gek houden of verdrietig maken.”

Meestal hebben kinderen daarna ook nog veel vragen zoals: ”Wie heeft dan al die cadeautjes gekocht?” of “Hebben jullie zelf die pepernoten gestrooid?”. Neem de tijd om die vragen samen te beantwoorden. Vaak levert dat uiteindelijk ook heel grappige gesprekken op. Want ineens vallen er allerlei puzzelstukjes op hun plek!

De verwondering en verrassing verandert misschien, maar daar komt ook iets voor terug. Je kind mag nu zelf meedenken over cadeautjes, helpen met het vullen van schoenen of een leuke verrassing bedenken voor een jonger broertje of zusje. Hiermee leer je je kind dat het ook heel fijn is om iemand anders blij te maken.

Vertel je kind natuurlijk ook dat niet alle kinderen het geheim al kennen. Dat het belangrijk is om andere kinderen zelf de kans te geven om te ontdekken hoe het zit. Niet omdat het een geheim is waar ze nooit over mogen praten, maar omdat ieder gezin daar op zijn eigen manier mee omgaat.

Het kan overigens ook heel goed gebeuren dat je kind, ondanks dat hij het geheim kent tijdens Sinterklaas toch ineens weer onder de indruk is als hij hem ziet en dan toch weer twijfelt of hij toch wél bestaat. Je kind kan weten hoe iets zit, maar op zo’n moment toch weer even helemaal opgaan in het verhaal. Laat dat er gewoon zijn. Kinderen kunnen soms ook heerlijk schakelen tussen fantasie en werkelijkheid.

Of je kind nu nog vol verwachting zijn schoentje zet of inmiddels zelf helpt om het grote geheim te bewaren: cadeautjes blijven een leuk onderdeel van de decembermaand!

Wil je dit jaar eens iets anders geven dan speelgoed? Dan is een Squla-abonnement misschien wel een mooi cadeau. Een cadeautje waar je kind niet alleen tijdens de feestdagen, maar ook daarna nog veel plezier van kan hebben.

Benieuwd naar de mogelijkheden? Bekijk dan hoe je Squla cadeau kunt geven.

Deze blog is geschreven door Shelby Vos-van Andel, leerkracht, intern begeleider en gedragsspecialist in het basisonderwijs. Na het afronden van de PABO verdiepte ze zich in gedrag en begeleiding met de Master SEN (Special Educational Needs). Vanuit haar ervaring in de klas én als moeder van Fayenn en Mace schrijft ze onder de naam ‘Juf Shelby’ over opvoeding, onderwijs en gedrag.