Begrijpend lezen: waarom goede lezers vaak beter leren

Bij begrijpend lezen gaat het er vooral om dat je kind begrijpt wat er inhoudelijk staat. Je kind moet informatie kunnen verwerken, verbanden leggen, conclusies trekken en betekenis geven aan een tekst.

Deze vaardigheden heb je óók nodig bij veel andere vakken. Denk aan:

Uit onderzoek blijkt dan ook dat leesvaardigheid sterk samenhangt met schoolprestaties. De Onderwijsinspectie schrijft in het rapport Peil. Leesvaardigheid dat goed kunnen lezen “voorwaardelijk is om mee te kunnen doen op school en in de samenleving.” Ook wordt benoemd dat leesvaardigheid invloed heeft op bredere schoolprestaties en succes in vervolgonderwijs.

Op zich best logisch, want een kind kan pas laten zien wat het weet, als het begrijpt wat het leest.

Kinderen die sterk zijn in begrijpend lezen, kunnen nieuwe informatie sneller verwerken. Ze begrijpen instructies beter, halen belangrijke informatie uit teksten en kunnen verbanden leggen tussen verschillende onderwerpen. Daardoor ontstaat een sneeuwbaleffect.

Een kind dat teksten goed begrijpt:

Onderzoekers noemen dit ook wel het “Mattheüseffect”: sterke lezers worden vaak nóg sterker, terwijl zwakke lezers juist steeds meer achter kunnen raken.

Dat maakt begrijpend lezen zo belangrijk. Het gaat niet alleen om een toets of methode op school, maar om de basis voor veel andere vaardigheden.

Als ouder zul je merken dat de resultaten voor begrijpend lezen regelmatig terugkomen tijdens oudergesprekken. Scholen kijken bij een schooladvies in groep 8 natuurlijk naar meerdere dingen:

Maar begrijpend lezen speelt vaak wel een belangrijke rol bij het schooladvies. Niet alleen omdat het een apart vakgebied is, maar vooral omdat het iets zegt over hoe een kind theoretische informatie verwerkt en leert.

Ook in toetsen zoals de doorstroomtoets komt veel taalbegrip terug. Kinderen moeten instructies begrijpen, teksten interpreteren en informatie uit verschillende bronnen halen.

Soms maken ouders zich zorgen over begrijpend lezen, terwijl de oorzaak van het probleem in het technisch lezen zit (de fase ervoor). Wanneer een kind nog veel moeite heeft met het verklanken van woorden, gaat er zoveel energie naar het lezen zelf, dat er weinig ruimte overblijft om de tekst ook écht te begrijpen.

Vergelijk het met autorijden. Als schakelen nog enorm veel aandacht kost, wordt het lastig om tegelijk goed op het verkeer te letten.

Daarom volgt begrijpend lezen eigenlijk op technisch lezen. Eerst moet het lezen voldoende vlot en automatisch gaan. Pas daarna komt er meer ruimte voor begrip. Onderzoek laat ook zien dat technisch lezen een belangrijke voorwaarde is voor begrijpend lezen.

Sommige scholen gebruiken naast begrijpend lezen ook toetsen voor begrijpend luisteren. Daarbij luisteren kinderen naar een tekst of verhaal en beantwoorden ze daarna vragen over de inhoud.

Een kind kan bijvoorbeeld moeite hebben met lezen, maar mondeling wél laten zien dat het teksten goed begrijpt. In zo’n geval ligt het probleem waarschijnlijk meer bij het technisch lezen dan bij het taalbegrip zelf.

Voor kinderen met dyslexie kan dit een belangrijk verschil maken.

Veel officiële toetsen, zoals de LVS-toetsen en de doorstroomtoets hebben het onderdeel begrijpend lezen. Wel zijn er tegenwoordig steeds vaker mogelijkheden voor voorgelezen toetsen of audio-ondersteuning bij kinderen met dyslexie. Maar dat geldt niet altijd voor iedere toets of situatie. Daardoor blijft goed leren lezen zo ontzettend belangrijk.

Veel methodes voor begrijpend lezen leren kinderen leesstrategieën aan, zoals voorspellen, samenvatten of signaalwoorden herkennen. Dat kan zeker helpen. Goede lezers gebruiken dit soort strategieën namelijk vaak automatisch tijdens het lezen.

Toch blijkt dat strategieën alleen niet altijd voldoende zijn voor zwakke begrijpend lezers. Een kind moet namelijk ook technisch kunnen lezen, voldoende woordenschat hebben en genoeg achtergrondkennis opbouwen om een tekst écht te begrijpen.

Heeft een kind bijvoorbeeld veel algemene kennis over een onderwerp, zoals de ruimte. Dan is een begrijpend-leestekst over het zonnestelsel meteen een stuk makkelijker!

Sommige kinderen kennen keurig alle stappen van begrijpend lezen, maar begrijpen ondertussen nog steeds niet goed waar de tekst over gaat. Daarom zie je steeds vaker dat scholen naast strategieën ook inzetten op veel lezen, rijke teksten, woordenschat en kennis opbouwen. Want uiteindelijk worden kinderen vooral betere begrijpend lezers door veel betekenisvolle taal tegen te komen, een ruime woordenschat te hebben en écht veel te lezen.

Een rijke taalomgeving is dus ontzettend belangrijk voor de ontwikkeling van begrijpend lezen. Veel praten, samen lezen, nieuwe woorden horen en verschillende soorten teksten tegenkomen helpen kinderen om hun woordenschat en taalbegrip steeds verder uit te breiden.

Dit zit ook verwerkt in de oefeningen die kinderen op Squla doen. Daarnaast kun je ook heel gericht oefenen met vakken zoals woordenschat of begrijpend lezen, signaalwoorden herkennen en toetsen of teksten beter begrijpen via korte interactieve opdrachten en quizzen.

Het gaat erom dat kinderen leren begrijpen wat ze lezen, zelf informatie kunnen verwerken en met vertrouwen nieuwe dingen durven leren. En dat begint vaak gewoon met veel lezen, praten en samen nieuwsgierig zijn.

Juist op een ontspannen manier, bijvoorbeeld met de oefeningen van Squla, kunnen kinderen stap voor stap ervaren dat begrijpend lezen steeds beter gaat en misschien zelfs een beetje leuker wordt.

Deze blog is geschreven door Shelby Vos-van Andel, leerkracht, intern begeleider en gedragsspecialist in het basisonderwijs. Na het afronden van de PABO verdiepte ze zich in gedrag en begeleiding met de Master SEN (Special Educational Needs). Vanuit haar ervaring in de klas én als moeder van Fayenn (7) en Mace (4), schrijft ze onder de naam ‘Juf Shelby‘ over opvoeding, onderwijs en gedrag.