Logopedie bij peuters en kleuters: wanneer is het nodig?

Peuters weten vaak heel goed wat ze willen zeggen, maar hun mondspieren en spraakplanning zijn nog volop in ontwikkeling. Het brein kiest dan automatisch de “makkelijke route” en daarom is het ook normaal dat er soms uitspraakfoutjes zijn.

Corrigeer vooral indirect, door het goede voorbeeld te geven.

Indirect verbeteren doe je door:

Beter niet:

Mijn eigen zoontje (3 jaar) heeft langere tijd slecht gehoord vanwege vele oorontstekingen. Dit vertraagde zijn spraak-taalontwikkeling. Eerst heb ik het nog even de tijd gegeven, want ik weet dat jonge kinderen tussen de 2 en 3 jaar soms ineens een sprong maken in hun taalontwikkeling.

Toch merkte ik dat zijn verstaanbaarheid van bepaalde klanken achterbleef en hij soms moeilijk te verstaan was voor anderen. Daarom hebben we een intake bij de logopediste aangevraagd. Hij gaat nu bijna naar groep 1 en de logopedie is inmiddels afgerond. Met wat fijne tips en begeleiding weet hij bijvoorbeeld nu veel beter hoe hij klanken zoals de ’t’ en de ‘l’ goed moet maken met zijn mond.

Wanneer trek je aan de bel bij de logopedist?

Vroegbehandeling betekent dat je een kind al op jonge leeftijd (vaak tussen de 2 en 5 jaar) extra ondersteuning geeft bij zijn ontwikkeling, bijvoorbeeld bij spraak en taal zodra je merkt dat het niet vanzelf voldoende op gang komt.

Je wacht dus niet tot groep 3 of tot een achterstand “duidelijk groot” is.
Je grijpt in op het moment dat het brein nog volop in ontwikkeling is. De taalontwikkeling tussen 2 en 5 jaar is namelijk enorm. Het brein is in deze periode extra gevoelig voor taalprikkels. Dat betekent dat ondersteuning in deze fase vaak sneller effect heeft dan wanneer je later start.

Vroegbehandeling betekent niet dat er iets “ernstigs” aan de hand is. Het betekent dat je je kind helpt op het moment dat het leren nog spelenderwijs gaat. Soms adviseert het kinderdagverblijf of de peuterspeelzaal om vroegbehandeling te starten.

Kinderen die moeilijk verstaanbaar zijn, kunnen zich terugtrekken of boos worden omdat ze niet begrepen worden. Als je daar op tijd bij bent, voorkom je dat praten iets spannends of vervelends wordt.

Logopedie betekent niet dat er “iets mis” is met je kind. Het betekent dat je je kind extra ondersteuning geeft, precies op het moment dat zijn brein daar het meest ontvankelijk voor is. Dit doet een logopedist:

Stel open vragen:
“Wat gebeurde er toen?”
“Waarom was dat grappig?”

Geef je kind ruim de tijd om te antwoorden. Langere stiltes zijn helemaal niet erg. Soms hebben peuters en kleuters net iets langer nodig om hun zinnen te vormen.

Corrigeer niet streng, maar geef het goede voorbeeld.
Zegt je kind: “Ik zie een tat.”
Dan zeg jij: “Ja, dat is een kat.”

Zo hoort je kind de juiste klank, zonder dat praten spannend wordt.

Voorlezen is misschien wel de krachtigste stimulatie van taal die er is.
Wijs aan, stel vragen, laat je kind stukjes navertellen. Herhaling is hierbij goud waard: hetzelfde boek tien keer lezen is juist helpend.

Zing liedjes, doe rijmpjes, speel klankspelletjes.
Taal mag speels zijn. Hoe meer plezier, hoe meer groei.

Digitale oefenmomenten kunnen daarbij een fijne aanvulling zijn. Met bijvoorbeeld Squla Junior kunnen peuters en kleuters spelenderwijs (samen met jou) extra oefenen met woordenschat, luisteren en taalbegrip. Zie het als een extra herhaling naast het echte gesprek en het voorlezen.

Tijdens het aankleden, koken of wandelen:
“Ik pak je jas.”
“We snijden de appel in stukjes.”

Zo koppel je woorden direct aan handelingen.

Een filmpje lijkt soms zo leerzaam. Er wordt gesproken, er gebeurt van alles, en je kind kijkt gefascineerd. Maar taalontwikkeling werkt anders.

Kinderen leren taal vooral door interactie: door een gezicht dat reageert. Door een stem die vertraagt, een vraag die terugkomt. Of door samen lachen om een gek plaatje.

Een filmpje praat tegen je kind. Zonder interactie.
Een boek praat mét je kind, met interactie!

Bij voorlezen gebeurt er meer dan je denkt:

Onderzoek laat steeds weer zien: kinderen die dagelijks worden voorgelezen, ontwikkelen een grotere woordenschat, betere zinsbouw én meer leesplezier op latere leeftijd.

Lees elke dag, al is het maar 10 minuten.
Kwaliteit gaat boven kwantiteit.

Lees interactief.
Stel vragen als:

Herhaal boeken gerust 20 keer.
Herhaling zorgt voor groei in woordenschat. Jonge kinderen houden juist van voorspelbaarheid.

Wijs aan tijdens het lezen.
Door woorden te koppelen aan plaatjes versterk je begrip.

Speel het verhaal na.
Met knuffels, poppetjes of gewoon met je stem.

Kies boeken met:

Je kind leert taal grotendeels in de interactie met jou als ouder. Van een boek op schoot, jouw stem, nabijheid en samen lachen om een gekke zin. Want uiteindelijk groeit taal het hardst waar een kind zich veilig en gezien voelt.

Deze blog is geschreven door Shelby Vos-van Andel, leerkracht, intern begeleider en gedragsspecialist in het basisonderwijs. Na het afronden van de PABO verdiepte ze zich in gedrag en begeleiding met de Master SEN (Special Educational Needs). Vanuit haar ervaring in de klas én als moeder van Fayenn (6) en Mace (3), schrijft ze onder de naam ‘Juf Shelby‘ over opvoeding, onderwijs en gedrag.